Tijdens mijn studie heb ik een aantal lessen theatersport gevolgd. Eén van de lessen die me altijd is bijgebleven is de regel om alles wat op je af komt te incasseren. Dat betekent dat je op alles wat er gebeurt ‘ja’ zegt en dat neem je mee in je eigen improvisatie als nieuw element. Als de ander gaat fluisteren, bedenk jij instant een situatie waarin dat fluisteren ineens logisch is. Je reageert alsof je bij een klassiek concert zit, bij een begrafenis, in een bibliotheek of in het publiek op de eerste rij bij de finalepartij van het WK schaken. Kijkt iemand je daarentegen kritisch aan als start van een vrije impro-opdracht dan laat je je door die kritische blik inspireren om je ineens als vervelend kind te gaan gedragen, waardoor je de ander in de rol van kritische ouder zet. Of je maakt – voorovergebogen zittend op je knieën – via nogal lompe handelingen duidelijk dat je als nieuwe medewerker voor de eerste keer mee bent met dit team van de explosievendienst, waardoor de ander als collega ineens écht een reden heeft om kritisch te zijn op jouw gedrag.
Je wijst niets af wat er op het podium of in het publiek gebeurt, maar omarmt alles wat op je pad komt. Dit is een belangrijk principe binnen theatersport, maar waarschijnlijk nog een veel belangrijkere levensles.
Een voorbeeld van dit incasseringsvermogen, van deze veerkracht, hoorde ik terug in een interview tussen Theo Maassen en Maarten Baas, een van de invloedrijkste ontwerpers die Nederland rijk is.
Maarten vertelt hoe je in het bedrijfsleven elke positie die je hebt vóór je kunt laten gebruiken. Welke positie je ook bekleedt: je kunt die ten goede inzetten.
Ben je student, dan kun je wel gaan klagen dat je geen geld hebt of nog niet zo’n groot netwerk. Maar je hebt wel een aantal andere dingen. Zo heb je tijd aan jouw zijde, ben je – gezien je leeftijd – op je creatiefst, heb je hoogstwaarschijnlijk nog geen hypotheek, kinderen of personeel, waardoor je wat risico’s kunt nemen of ook vrij makkelijk een aantal maanden naar het buitenland zou kunnen gaan. Bovendien zullen mensen je wat makkelijker een foutje vergeven. Daarnaast kun je, juist als student, op veel goodwill rekenen bij gevestigde partijen. Iedereen wil wel een student met zijn of haar passie ondersteunen: met geld, met gratis adviezen of met sponsoring in natura door een locatie ter beschikking te stellen. Puur door hun positie gaan er voor deze jonge professionals deuren open die iets verder in je carrière juist weer sluiten. Sta je wat hoger op de maatschappelijke ladder en ben je al wat langer bezig, dan heb je juist je vakmanschap waar je je op kunt beroepen en dat je te gelde kunt maken richting klanten of in offertes.
In elke positie kun je aan een eigen verhaal werken dat past bij die stap in je carrière of past bij de fase waar het bedrijf zich in bevindt. Dit geldt niet alleen voor een persoon, maar ook op bedrijfsniveau. Ben je het een na beste bedrijf in een branche? Dan heb je de ideale uitgangspositie om de uitdager te worden. Zo kun je een strategie ontwikkelen om de beste te gaan verslaan en motiveer je daar je mensen mee. Ben je zelf de grootste in jouw sector? Dan heb je juist het voordeel dat je de rol van marktleider kunt claimen. Daar horen weer andere voordelen bij.
En zo kun je bij elke positie de positieve punten eruit pakken. Ben je een nieuwe speler in het vak? Dan heb je als bedrijf ook niets te verliezen. Ga je als grote partij iets heel anders doen naast je core business, dan ben je de gevestigde naam die durft te blijven innoveren.
Je kunt van elke positie een goed uitgangspunt maken, als je die dan maar ook echt ‘ownt’ (om het in goed Nederlands te zeggen). Incasseer waar je staat en geef op die positie met volle overgave invulling aan je rol.
Met volle overgave invulling geven aan je rol. Alles wat op je afkomt incasseren… In dat licht moet ik ook meteen denken aan het optreden van Prince bij de Superbowl 2007. Net voordat zijn optreden begint, pakken de wolken zich samen boven het Dolphin Stadium. Het begint hard te regenen. De productie maakt zich zorgen over gladheid, over de apparatuur en over de veiligheid van Prince en zijn crew. Daarop neemt producent en regisseur Don Mischer via zijn walkie-talkie contact op met Prince om te overleggen wat te doen. Prince reageert met de vraag “Can you make it rain harder?“
Prince incasseerde deze stormachtige omstandigheden en maakte de stromende regen onderdeel van de show. De hoosbuien zorgden voor een ongelooflijk theatraal effect. Juist omdat Prince de regen omarmde leek het erop alsof het waterballet altijd onderdeel was geweest van de show. Dit natte natuurgeweld maakte vooral de slotscène met Purple Rain tot een iconische gebeurtenis: een paarse sluier aan licht, een doek met het silhouet van Prince, water dat over zijn gitaar stroomde en doorweekte fans die in extase toekeken terwijl het wassende water over hun gezichten liep. De show wordt vaak tot de beste Super Bowl-halftimeoptredens aller tijden gerekend.
Het leven is één grote boksbal. Je hebt te incasseren wat op je afkomt. Bij de leren, druppelvormige bal op de kermis is het zijn lot om steeds met één druk op de knop weer terug te keren naar zijn oorspronkelijke uitgangspositie, klaar om de volgende klap op te vangen.
Bij een mens noemen we dat levenskunst.
Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij schreef (i.s.m. Merlijn Ballieux) de #1-bestsellers The Smell of the Place (2025) en Durf het verschil te maken (2018). Daarnaast begeleidt hij jaarlijks tientallen auteurs bij het schrijven van hun (management)boek. www.wheelproductions.nl