Er was eens … een bedrijf waar ik via via de verhalen van meekrijg. Dit bedrijf produceert al generaties lang geavanceerde drukmachines voor de grafische sector. Maar digitalisering, minder gedrukte oplages en de verschuiving naar online media drukken al jarenlang de vraag naar traditionele drukmachines. Om het hoofd boven water te houden, kiest het MT van het bedrijf ervoor om een aantal maal een bezuinigingsronde in te lassen.
Zo worden de productiefaciliteiten in de fabriek inmiddels niet zes keer per week schoongemaakt maar vier keer per week. De directie heeft geconstateerd dat vier keer per week ook wel kan. Dan blijft de productielijn bijna net zo betrouwbaar. Niet helemaal meer, maar de keuze om twee keer per week minder schoon te maken weegt op tegen de bijna even hoge kwaliteit die ze ermee weten te bereiken. Zo realiseren ze een fikse besparing.
Maar ook deze besparing is op termijn niet voldoende. In het MT zoeken ze al snel weer naar een volgende stap om te bezuinigen. Een manager zegt: ‘We zouden ook af kunnen met nog wat minder onderhoud. Drie keer per week onderhoud bijvoorbeeld.’ Hij begint te rekenen wat dat oplevert. De operationele manager sputtert tegen: ‘Nog minder onderhoud aan onze productielijn levert ons geen nieuwe besparing op. Ja. Op papier. Maar dat gaat je uiteindelijk geld kosten. Als we nog minder onderhoud doen, dan zakken we door onze ondergrens heen. Er zullen meer acute storingen uit ontstaan, met als gevolg dat er op termijn juist veel duurdere reparaties nodig zijn. De levertijden die daardoor oplopen, leveren weer meer klachten op. En denk ook aan de kwaliteit van onze producten zelf; die komt ermee onder druk te staan. Als we de kwaliteit, de klanttevredenheid en daarmee ook ons imago te grabbel gooien, is dat het begin van het einde.’
Als je gewend bent om de kaasschaaf te gebruiken moet je niet gek opkijken als je op een dag alleen nog de korst aan de onderkant overhoudt en steeds vaker ook jezelf begint te verwonden. Op een gegeven moment is niet alleen de kaas, maar ook de koek op. Dan is er niets meer te schaven.
Lange tijd geldt in dit bedrijf dat elke bezuiniging op zichzelf best verdedigbaar en redelijk is. Maar in de optelsom daarvan, die bij dit bedrijf al jaren voortduurt, trekken de laatste rondes aan bezuinigingen op een gegeven moment een wissel op de organisatie. Sterker nog: bezuinigingen beginnen inmiddels nieuwe kostenposten op te roepen. Het aantal klachten groeit al. Maar ook aan de binnenkant van de organisatie stijgen de ziektemeldingen. Die moeten met dure externe krachten worden opgevuld. Grote klanten dreigen af te haken en verlengen minder vaak hun meerjarige contracten, waardoor ze in een spiraal van minder inkomsten en hogere uitgaven terechtkomen.
In deze situatie is bezuinigen niet het model meer, maar heb je te innoveren. Blijf je dan tegen beter weten in de kaasschaaf hanteren, dan kom je al snel op het punt dat je jezelf letterlijk in de vingers snijdt. Dan ben je sowieso te laat. Ook als de kaas die overblijft meer korst is dan Hollands Goudse krijgt je bedrijf daar maar een nare nasmaak van. Wie de kaasschaaf al een aantal maal gehanteerd heeft, dient zich te beseffen dat die ingrepen niet oneindig zo door kunnen gaan. Zet op tijd het mes in de kaasschaaf.
Als de situatie het nog toelaat, heb je een fundamentelere sprong te maken. Naar een ander businessmodel, naar een nieuwe markt, naar een nieuwe productlijn of naar een afgeslankte organisatie die weer past op de realiteit.
Er treedt een interim-directeur aan. Het eerste wat deze verandert is de automatische neiging om in termen van bezuinigingen te denken. Want het denken in termen van bezuinigingen is inmiddels tot in het DNA van het bedrijf geraakt. Die zit het sturen op kwaliteit in de weg. Discussies die beginnen over de vraag hoe ze hier eigenlijk mensen aan willen sturen of hoe ze kwaliteit willen leveren, verleggen zich binnen twee zinnen naar een bezuinigingsvraagstuk. Nadenken over kwaliteit is omgevormd tot nadenken over bezuinigingen die de kwaliteit niet te erg zullen raken. Dat is niet sturen op kwaliteit, maar angstvallig de knip op je portemonnee houden.
Doordat het bedrijf deze eerste horde neemt zien mensen geld uitgeven niet langer als synoniem voor verkwisting, maar is geld uitgeven ook weer te bezien als belangrijke en voorwaardelijke investering om er weer bovenop te komen. Met andere woorden: langzamerhand is men weer in staat om ondernemend te kijken. Dat is het moment dat dit bedrijf ervoor kiest om actief het gesprek aan te gaan met hun klanten. Hen te vragen waar ze behoefte aan hebben. Die behoefte blijkt vooral te zitten in snellere, zuinigere, compactere en flexibelere machines. Het bedrijf keert terug naar de tekentafel. Zij kiest ervoor het productportfolio rigoureus te innoveren. Om dit mogelijk te maken gaan ze een alliantie aan met twee van hun grote klanten. Zij investeren mee. Zij denken mee. In de vorm van kennis, testcapaciteit, voororders, pilotprojecten en exclusieve ontwikkelafspraken. De kernwoorden? Cocreatie. Een gedeeld risico. Het klantperspectief naar binnen gehaald. En een herontwerp (dat ze waarschijnlijk redesign noemen) met moderne service via voorspellend onderhoud en remote support.
De vraag is of je op tijd slim weet te investeren of vooral dom blijft bezuinigen.
Dit bedrijf rendeerde daarna weer lang en gelukkig.
Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij schreef (i.s.m. Merlijn Ballieux) de #1-bestsellers The Smell of the Place (2025) en Durf het verschil te maken (2018). Daarnaast begeleidt hij jaarlijks tientallen auteurs bij het schrijven van hun (management)boek. www.wheelproductions.nl